Có những thứ người ta nhớ không phải vì đặc biệt, mà vì quen. Trà móc câu Thái Nguyên là thứ như vậy. Mùi cốm non thoáng qua khi mở gói, màu nước vàng xanh sóng sánh trong chén, cái chát dịu ở đầu lưỡi rồi ngọt lắng dần về phía cuống họng. Ai đã uống một lần thì hiểu tại sao người ta cứ quay lại. Ai chưa uống thì bài viết này là chỗ bắt đầu.
Trà móc câu là gì? Vì sao lại có tên gọi đó?
Trà móc câu là dòng trà xanh đặc sản Thái Nguyên, hái theo tiêu chuẩn 1 tôm cộng 2 lá non liền kề, sau khi chế biến cho ra những cánh trà nhỏ, xoăn tít và cong lên như chiếc móc câu cá. Chính cái hình dáng ấy đã đặt tên cho dòng trà này, từ lúc nào không ai nhớ chính xác, nhưng cái tên thì bám lại đến tận bây giờ.
Quy trình vò trà là lúc “móc câu” được tạo ra. Người thợ dồn lá trà vừa sao sơ vào lòng bàn tay, vò theo vòng tròn, ép chặt rồi buông ra. Lá trà xoăn lại, cuộn vào nhau thành từng sợi mảnh, bề mặt hơi bị rách để chất trà ứa ra ngoài. Sau lần sao khô và lên hương, cánh trà định hình hoàn toàn, cong đúng hình lưỡi câu. Không phải máy làm được điều này. Phải là tay người.
Hình dáng cánh trà “móc câu” được tạo ra như thế nào?
Cánh trà móc câu hoàn chỉnh khi đạt đủ ba tiêu chí: xoăn chắc, đen bóng và cong đều như lưỡi câu, không gẫy vụn.
Điều này phụ thuộc vào hai công đoạn quyết định nhất trong quy trình chế biến. Vò trà phải đủ lực để cánh xoăn, nhưng không được mạnh tay quá vì búp non rất dễ nát. Sao khô phải đạt đúng độ để nước thoát hết, cánh trà giòn, nhưng không được để nhiệt quá cao vì hương cốm sẽ bay đi mà chỉ còn lại vị khét. Giữa hai ranh giới đó là kinh nghiệm của người thợ, thứ không học từ sách được.
Bóp một nhúm trà móc câu đạt chuẩn trong lòng bàn tay sẽ nghe tiếng giòn tan, không dẻo, không ẩm. Thả xuống thì cánh trà vẫn giữ nguyên hình xoăn, không bung ra. Đó là dấu hiệu đơn giản nhất để nhận biết trà móc câu chế biến đúng kỹ thuật.
Tại sao có người gọi là “trà mốc câu” thay vì “móc câu”?
Cái tên “mốc câu” thực ra không phải nhầm lẫn, mà là một cách gọi riêng với lý giải khác hẳn. Những người lớn tuổi vùng Tân Cương giải thích rằng cánh trà sau khi sao xong có màu xanh bạc, hơi trắng trắng, trông giống lớp mốc trên thân cây cau già. Chè mốc cau, rồi đọc chệch dần thành mốc câu. Hai cái tên, hai cách nhìn, nhưng đều chỉ về cùng một thứ trà.
Cách giải thích “móc câu” từ hình dạng cánh trà phổ biến hơn và được dùng chính thức hơn. Nhưng nếu bạn nghe ai đó gọi là “trà mốc câu” thì đừng vội sửa, vì họ có thể đang nhớ đến một cách gọi cũ, chân thật hơn theo kiểu người trồng chè thực sự nghĩ về sản phẩm của mình.
Trà móc câu Tân Cương khác gì so với móc câu ở vùng khác?
Trà móc câu Tân Cương được trồng tại ba xã Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu thuộc Thái Nguyên, nơi có điều kiện đất và khí hậu tạo ra hương cốm đặc trưng mà móc câu ở vùng khác rất khó có được. Nhiều nơi cũng làm trà móc câu theo đúng tiêu chuẩn 1 tôm 2 lá, cũng vò đúng kỹ thuật. Nhưng uống vào thì khác. Cái hậu ngọt sâu ở cổ họng, mùi cốm non ngay khi rót nước sôi vào ấm, đó là thứ chỉ trà Tân Cương Thái Nguyên mới có đủ. Vì sao lại vậy, phần tiếp theo sẽ giải thích.
Tìm hiểu thêm về các loại trà Tân Cương Thái Nguyên phổ biến khác, bao gồm trà Đinh, trà Búp và trà Nõn tôm.
Điều gì trong cây chè Thái Nguyên tạo nên hương cốm đặc trưng của trà móc câu?
Người ta hay nói hương cốm của trà Thái Nguyên là “thiên nhiên ban tặng”. Điều đó không sai, nhưng cụ thể hơn thì nó đến từ một chuỗi điều kiện rất khó tái tạo ở nơi khác.
Khí hậu và thổ nhưỡng Thái Nguyên
Thái Nguyên là vùng trung du, nhiệt độ vụ xuân và thu đông dao động quanh 18 đến 25 độ C, độ ẩm cao, mưa đủ và nắng đều quanh năm. Chính sự ổn định đó khiến cây trà phát triển chậm và tích lũy chất.
Cây trà phát triển chậm thì búp non tích lũy được nhiều tinh dầu hơn, hàm lượng Catechin và đường tự nhiên cao hơn so với cây trà ở vùng nóng. Chính lượng đường tự nhiên trong búp là thứ khi sao qua nhiệt biến thành hương cốm. Không phải phụ gia, không phải ướp thêm. Chỉ là phản ứng hóa học xảy ra tự nhiên trong quá trình sao ở nhiệt độ đúng.
Đất đồi Tân Cương có độ pH từ 4,5 đến 6, tầng canh tác sâu, thoát nước tốt. Rễ trà ăn sâu, hút được khoáng chất từ nhiều tầng đất, mang lên búp những chất tạo nên vị ngậy đặc trưng mà người sành trà gọi là “vị bùi”. Nếu trồng đúng giống trà ấy ở vùng đất khác, cây vẫn ra lá, nhưng hương thì không về đủ.
Quy trình chế biến 5 bước
Từ búp trà tươi đến cánh trà khô trong hộp là hành trình qua 5 công đoạn liên tiếp, mỗi bước thiếu sót một chút là hương vị lạc đi một mức.
- Bước đầu là làm héo, rải búp trà trên nong tre nơi thoáng mát, để trà mất nước từ từ. Cánh trà dai hơn khi vò, và các carbohydrate trong lá bắt đầu chuyển hóa thành đường đơn, nền tảng của vị ngọt hậu sau này.
- Bước hai là diệt men, sao trên lửa lớn để phá hủy enzyme oxy hóa trong lá, giữ lại màu xanh và chất tươi của búp.
- Bước ba là vò rũ tơi, công đoạn tạo hình “móc câu” như đã nói.
- Bước bốn là sao khô, định hình cánh trà và đẩy phần lớn nước còn lại ra ngoài.
- Bước năm là lên hương trên chảo đồng ở nhiệt độ thấp, để hương cốm từ từ thức dậy và bám vào từng sợi trà.
Uống trà móc câu thường xuyên có tác dụng gì với sức khỏe?
Trà móc câu là trà xanh, và những gì khoa học biết về trà xanh cũng áp dụng cho dòng trà này.
Chống oxy hóa
Trà móc câu chứa Catechin, nhóm polyphenol chống oxy hóa tự nhiên, trong đó EGCG (Epigallocatechin Gallate) là hoạt chất được nghiên cứu nhiều nhất và có hoạt tính mạnh nhất.
Catechin trong trà xanh hoạt động như chất chống oxy hóa, trung hòa các gốc tự do trước khi chúng gây tổn thương tế bào. Gốc tự do hình thành từ ô nhiễm môi trường, thức ăn không lành mạnh và cả quá trình trao đổi chất bình thường của cơ thể mỗi ngày, âm thầm tích lũy và phá vỡ cấu trúc tế bào theo thời gian. Catechin chen vào quá trình đó, không để chúng đi quá xa.
Một tách trà xanh khoảng 240ml chứa khoảng 100 đến 200mg Catechin, trong đó EGCG chiếm từ 30 đến 50% tổng lượng. Đây là hàm lượng đủ để gây ra các tác động sinh học có ý nghĩa nếu uống đều đặn, không phải một lần uống là thấy ngay.
Ngoài chống oxy hóa, trà móc câu còn hỗ trợ những gì?
Theo nhiều nghiên cứu được công bố trong các tạp chí y tế, EGCG trong trà xanh liên quan đến nhiều lợi ích sức khỏe được ghi nhận qua thử nghiệm lâm sàng. Một nghiên cứu kéo dài 8 tuần trên 33 người cho thấy nhóm dùng 250mg chiết xuất trà xanh chứa EGCG mỗi ngày giảm được 4,5% lượng cholesterol LDL. Một thử nghiệm khác trên 56 người trong 3 tháng ghi nhận huyết áp, cholesterol và các chỉ số viêm đều giảm đáng kể ở nhóm dùng 379mg chiết xuất trà xanh mỗi ngày.
Nghiên cứu của tác giả Tadashi Hase và cộng sự tại Nhật Bản trên nhóm nam giới từ 27 đến 47 tuổi cũng cho thấy nhóm dùng Catechin liều cao 483mg trong 12 tuần giảm đáng kể cân nặng, BMI và tỷ lệ mỡ so với nhóm dùng liều thấp.
Caffeine trong trà móc câu hỗ trợ sự tỉnh táo và tập trung. Kết hợp với EGCG, hai chất này cộng hưởng để tăng tốc chuyển hóa chất béo, đó là lý do trà xanh xuất hiện trong nhiều sản phẩm hỗ trợ giảm cân.
Cách pha trà móc câu ngon đúng chuẩn là như thế nào?
Trà móc câu pha ngon khi dùng nước ở 85 đến 90 độ C, không phải nước sôi 100 độ C. Nước quá nóng làm bốc hết hương cốm ngay từ nước đầu tiên, và cái chát trở nên gắt, mất đi sự dịu dàng vốn có. Hãy đun nước sôi và để nguội trong vài phút, lúc đó nhiệt độ khoảng 85 đến 90 độ.
Tráng ấm và chén bằng nước nóng trước khi pha, vừa giữ nhiệt vừa loại bỏ mùi lạ. Lượng trà khoảng 3 đến 5 gam cho mỗi 150ml nước. Lần đầu rót nước vào có thể dùng để tráng trà, đổ đi, để búp trà mở ra và hương bắt đầu thoát. Từ nước thứ hai trở đi mới là lúc uống thực sự. Ngâm khoảng 30 đến 60 giây rồi rót ra, đừng để quá lâu vì trà sẽ ra vị đắng không cần thiết.
Trà móc câu đạt chuẩn pha được 3 đến 4 lượt nước mà vẫn còn hương. Nếu ngay lượt đầu đã nhạt và mất màu, đó là dấu hiệu của trà kém chất hoặc trà đã cũ.
Ấm tử sa giữ nhiệt tốt và tương tác nhẹ với trà theo thời gian, nhiều người sành trà thích dùng hơn. Nhưng ấm sứ hay ấm thủy tinh đơn giản cũng pha được tách trà ngon như nhau, miễn là nước đúng nhiệt độ và trà đúng chất lượng.
Nhận biết trà móc câu thật khi mua
Để đối chiếu thông tin trước khi đặt mua, xem danh mục trà móc câu Tân Cương và sản phẩm Trà Móc Câu Thượng Hạng. Trang sản phẩm hiển thị các lựa chọn trọng lượng và giá tương ứng để bạn cân nhắc.
Cánh trà móc câu thật phải đen bóng, xoăn chắc, đều tắm tắp và giòn khi bóp. Màu nước pha ra là vàng xanh trong vắt, không vẩn đục, không ngả nâu nhanh. Hương cốm non thoảng lên ngay khi rót nước sôi vào ấm, không cần ngửi sát cũng cảm nhận được. Vị đầu tiên là chát nhẹ, sau đó vị ngọt theo sau, rõ ràng và lưu lại.
Trà giá quá rẻ mà tự nhận là trà Tân Cương thì cũng cần phải đặt câu hỏi. Trà Tân Cương chất lượng không thể rẻ vì hái tay, sao tay, chọn lọc tỉ mỉ. Giá thị trường trà móc câu dao động từ 350.000 đến 480.000 đồng mỗi kg, dòng Đặc Biệt có thể cao hơn. Thấp hơn đáng kể so với mức đó thì bạn nên tìm hiểu thêm về nguồn gốc trước khi mua.
Cách bảo quản trà móc câu sau khi mở gói
Trà móc câu sau khi mở gói cần được giữ trong hộp kín, cách xa ánh sáng, ẩm và mùi mạnh. Không để gần bếp, không để gần các gia vị có mùi. Trà xanh hút mùi rất tốt và một khi đã hút mùi lạ vào thì không lấy lại được. Bảo quản đúng cách thì trà móc câu giữ hương trong vòng 6 đến 12 tháng. Hút chân không thì lâu hơn. Nhưng uống trong 3 tháng đầu sau khi chế biến là lúc hương vị đạt đỉnh nhất, để lâu hơn thì hương có phần nhạt đi dù vị vẫn còn.
Nếu bạn muốn thử, hãy bắt đầu từ việc mua trà móc câu Tân Cương chính gốc từ các hợp tác xã, cơ sở có nguồn gốc rõ ràng hoặc mua trực tuyến tại TraTanCuong.Org với mức giá ưu đãi.